Euskararen jatorria:

  • LeireOsabak beherago agertzen den bideoari buruz hau idatzi du:

Hizkuntzak komunikatzeko ezinbestekoak diren tresna baliotsuak ditugu, eta milaka dauden arren, eta askok besteekiko antzik ez duten arren, guztiek dute antzinakotasuna, lengoaiaren sorrerarekin loturik dagoena. Izan ere, hizkuntza europarrak bi taldetan bereizten dira: batetik, indoeuroparrak (erromanikoak, eslaboak, baltikokoak, zeltikoak…) eta bestetik, fino-ugriarrak. Bi talde hauetatik at, euskara dago, euskaldunon hizkuntza.

Gaur egun, euskara munduko hizkuntza osasuntsuen artean dago, batzutan kontrakoa pentsatzen den arren euskara da euskaldunon hizkuntza eta nortasuna. Baina, ba al dakigu euskarak non duen jatorria? Gerta liteke bakarrik eta isolaturik garatu izana gainontzeko hizkuntzekin harremanik izan gabe?

Esan genezake, euskaldunon hizkuntza munduko beste hizkuntzak bezala, sustrai sakonak dauzkala. Horrez gain, hainbat hizkuntzalarik ikerketak egin ostean, nabaria da euskara eta latina elkarren ondoan egon baziren, horrek, euskaran ondorioak utzi ditu. Esaterako, latineko hainbat hitz, euskaratik moldaturiko hitzak baitira. Baina, hala ere, benetan, euskararen jatorria beti misterio bat izan da eta izaten jarraituko da.

Beste hizkuntzalari batzuek, ordea, diote aurreko teoria hori baztertu egin behar dela. Beraz, gai honen inguruan nabari da, ezjakintasuna dagoela; hau da, euskararen jatorriari buruz,teoria asko daude batean oinarritzen dela nahiz eta batzuen artean antzekotasunak ikusi diren.

Baina, aipatzekoa da, argi geratu dela, hizkuntza bat ez dela zertan sortu beste hizkuntza batetik, baizik eta aurretik dagoen egoera batetik sortzen dela. Ikerlariek, honekin esan nahi dutena da, hizkuntzak bertako gizakiek bizimoduaren eta komunikazioaren arabera sortzen zituztela.

Bestalde, gehienetan, hizkuntza bat erabiltzen ez bada, galdu egiten da, baztertuz. Horrez gain, mundu osoan zehar, badaude 130 hizkuntza isolatu inguru. Hizkuntza isolatuak, senide hizkuntzarik ez duten hizkuntzak dira; hots, arbaso eta oinarri bereko beste hizkuntzak desagertuz joan direla. Euskara hizkuntza isolatuetan ezagunenetariko bat da, bere familiatik bizirik irtendako bakarra, alegia.

Laburbilduz, euskararen jatorria beti ezkutuan egon da, gaur egun ere, ezkutuak dihardu eta urteak aurrera egin ahala ez dakigu ezagutzeko aukerarik izango dugun edo ez. Dena den, iritzi eta kontakizun ezberdinak daude euskararen historia eta jatorriaren inguruan. Zerbaiten ezagutzarik ez badugu eta lortzeko zaila bada, mitoetan oinarritzeko joera dugu gizakiok. Beraz, euskararen historiaren inguruko hainbat ezagutza mitoak baino ez dira.

Ildo beretik, oso garrantzitsua da euskaldunok euskararen jatorriari eta historiari buruz aztertzen jarraitzea, baina ez euskaldunon hizkuntza baino ez delako, baizik eta, euskararen ezagutzek beste hizkuntzetara hainbat ate zabal ditzakeelako.

Nire aburuz, euskara indartuz aritu beharko ginateke egunez egun. Hasieran aipatu dudan bezala, euskara euskaldunon nortasuna da eta historia luze bat du gainean. Gainera, hain hizkuntza zaharrak mantentzea altxor bat gordetzearen antzekoa da eta bizitzan zehar milaka ate irekitzeko giltza ere izan daiteke. Beraz, zaindu eta maitatu beharra daukagu gure hizkuntza zahar hau, munduaren aurrean zabaldu.

Advertisements

Blender aplikazioa (tutorialak + adibideak)

Lauaizeta BHIko irakaslearen, Mikel Mendizabalen, bideo-tutorialak hemen: http://plastikalauaizeta.blogspot.com.es/

Ikasgelan askotan entzun dugun Elhuyarreko Guillermo Roari, Norteko Ferrokarrila irratsaioko aurkezleari, gustatzen zaio Blender aplikazioarekin jolastea. Niri bere lanak oso onak iruditzen zaizkit: http://bad3di.blogspot.com.es/

Ezagutzen duzue Blender aplikazioarekin egindako adibide aipagarririk?

Blender software librea izanik euskaratzeko bidean omen dago.

Gehiago jakiteko, irakurri, esate baterako, duela urte batzuk Iñigo Gebarak sarean argitaratutako >>artikulua<<

Blender doan deskargatzeko webgunea

Dodekaedro egutegia

Grezia klasikoan eta beste antzinako kultura batzuetan mundua lau elementuez osatua zegoela pentsatu zuten. Honakoak omen ziren munduko lau elementuak: ura, sua, lurra eta airea.

Geometria ikasteko astia izan zutenean, hasiera lau poliedro erregular besterik ez  zeudela ikusi zuten. Lau oinarrizko elementu eta lau poliedro erregular lotzea zen kontua. Mundua ondo egina zegoen. Bazegoen simetria bat oinarrian.

Tamalez, baten batek  ikosaedroa aurkitu zuen eta mundua irudikatzeko zegoen ereduak arazotxo bat, behintzat, bazuela jakin zuten.

Poliedro erregularren edo solido platonikoen artean, dodekaedroa omen zen airearen funtsa batzuen ustez. Hamabi alde, dozena bat alde.

Gustatzen zitzaien hamabi zenbakia antzinatekoei eta urtea hamabi zatitan zenbatzeko ahalegin ederrak egin zituzten. Ilargiaren faseari begiratuz gero, urtea hamahiru zatitan antolatzea askoz logikoa zirudien, baina, noiz izan da logikoa gizakia?

Hori guztiari esker, gaur egun, urteak hamabi aldeko dodekaedroren bidez irudika ditzakegu.

http://folk.uib.no/nmioa/kalender/2018/deskcal-eu-2018m.pdf

(Umeren bat ezagutzen baduzu, egun hauetan jakingo duzu umea nola entretenitu ordu betez dodekaedroaren kontuarekin. Eskulangintza gustatzen bazaio, bai behintzat).

Gehiago jakiteko: lau elementuetatik ehun baino gehiagotara

Taula modernoagoa

Falta zaizkigun ikosaedroak

Info. iturria: https://ztfnews.wordpress.com/2017/12/07/un-calendario-dodecaedrico-para-2018/

Dodekaedroa. Wikimedia Commons-en bidez.

Euskararen historia – Hasier Etxeberriaren eskutik

Ikasgela batzuetan entzuten saiatu gara. Errekorra: 15 min. (64D taldean).

Dokumentalaren laurden bat entzun (¿?) eta gero, entzungo ditugu dokumentalaren beste hiru laurdenak?

  • Nor izan zen Wilhelm von Humboldt?
  • Euskara zein hizkuntza familiatan kokatzen dute gaurko ikerlari gehienek?
  • Zer dakigu duela 2.000 urteko “euskarari” buruz?
  • Euskara Europako hizkuntzarik zaharrena da? Zergatik?
  • Zein pertsonaia mitikok ekarri omen zuen euskara gure inguruetara? (Laguntza, Bibliako Noeren iloba).
  • Ze hizkuntzekin konparatu da euskara?
  • Gaur egun zenbat euskaldun daude munduan?
  • Gaur egun zenbat hizkuntza daude munduan? Horietako zenbat daude isolaturik? (bideoaren 15-16 min.)
  • Zer da aitzineuskara delakoa?

 

Zer da eutanasia?

Horra Leirek idatzitako azalpen testua eta iritzi artikulua. Gehitu, nahi baduzu, zure iruzkinak Leireren testuaren azpian.

 

Eutanasia minarekin eta sufrimenduarekin amaitzeko eragindako heriotza da, bereziki beste gaixotasun baten ondorioz.
Gai eztabaidatua da, etikaren nahiz hainbat erlijioren aldetik.
Eutanasian modu hauek bereizten dira:

  • borondatezko eutanasia, hil nahi duen pertsonaren beraren nahia delako eragindakoa.
  •   ez-borondatezko eutanasia, heriotza eragin behar zaion pertsonaren borondatea kontuan hartu gabe egiten dena eta herrialde guztietan legez kanpokoa dena.
  • borondatearen aurkako eutanasia, gaixoaren iritziaren aurkakoa eta hilketatzat jotzen dena.

Praktikan jartzeak gainera hainbat arazo sorrarazten ditu gaixoaren nahiarekin eta egoera medikoarekin eta gaixoaren ingurukoen iritziarekin loturik.

Ordenamendu juridikoaren aldetik ere, eutanasia giza eskubidea den eztabaidatzen da, gaixoa bere bizitza jarraitu nahi duen erabakitzeko autonomoa den besteak beste.

Erlijio zenbaitetan, berriz, eutanasia guztiz gaitzetsi eta hilketatzat jotzen da, bizia eman eta kentzea Jainkoari soilik dagozkiola argudiatuz.
Funtsean bi modu daude eutanasia burutzeko: medikuak berak edo gaixoaren gertuko pertsona batek gaixoa edo elbarria laguntzea heriotza eragiten edota eutanasia burutu nahi duen gaixo edo elbarriari heriotza ekarriko dizkioten baliabideen berri eman eta eskura jartzea.

Baina badaude moduak gaixo larriek eutanasia ez eskatzeko edo gutxienez ingurukoak saiatzeko baliabideak dituzte. Adibidez psikologikoki laguntza eskaini behar zaio eta norbait momentu horietan bere alboan sentitzea ezinbestekoa da. Gainera zaintza aringarriak oso lagungarriak izaten dira.

Zainketa aringarriak, leungarriak, gaixotasunak sendatzen baino, sintomak murrizten ahalegintzen duen edozein bidea da. Helbidea sufrimendua gutxitzea da, baita gaixo kroniko, larrien bizi kalitatea hobetzea ere.

Zainketa hauek beti ere eriaren etxean bertan edo ospitale edo zentro espezializatu batean eman daitezke.

Orokorrean, tratatzen dituen gaixoak sailkatu ditzakegu onkologiakoak eta ez direnen artean, eta kasu bietan gaixo terminaltzat hartzen dira, sendabiderik ez daukatenez.

Iritzia

Eutanasia eta heriotza duin kontzeptuak bereizi beharra dago, azken honetan bizia mantentzekoaparteko baliabideen erabilera ukatzearekin lotzen baita.

Norberaren borondatezko eutanasia aldezten dutenek, min eta sufrimenduz bizi duen pertsona baten bizitza modu duin batean amaitzea pertsona horren eskubidea dela argudiatzen dute, minik gabeko bizitza aldarrikatuz.

Eutanasia aldezten dutenek gaixoaren giza duintasuna, minik eta sufrimendurik gabeko bizitza izateko eskubidea alegia, eta bere heriotzari buruz askatasun guztiz erabaki ahal izatea argudiatzen dituzte.
Eutanasia errefusatzen dutenentzat, aldiz, bizia kentzea kasu guztietan bidegabekeria eta giza duintasunaren aurkakoa dela kontsideratzen dute.
Medikuek ere, bizitzari buruzko erabakiak eta ekintzak burutzen dituzten aldetik, zer esan handia izaten dute eutanasiaren inguruan
Nire ustez, bide edo konponbide desberdinak bilatu behar dira eutanasia erabakia hartu baino lehen baian ulertzen dut gaixoek ez dutela lehenengo momentuan erabaki hori hartzen eta hartzen badute izaten da irtenbide bakarra delako.

Adibidez, Mar Adentro filmean egoera hori oso modu errealistan agertzen da eta ikus daiteke mugimendu barik dagoen pertsona baten eguneroko bizitza.

Ez dut nire burua ez aurka ez alde jartzen. Nahiago nuke horrelako erabakiak inor ez hartu behar izateak baina uler dezaket egoera oso larrietan eutanasia nahi izatea.

Ospitaleko gela