Haurren esplotazioa

Zaloak idazlan hau bidali digu:

Asia hegoaldean, 100 milioi haur baino gehiago daude lan gogor-gogorrak egiten eta horietariko %20ak egunero 13 orduz aritzen dira, hilabetero 15-20 euro besterik ez irabazteko. Hego Amerikan aldiz, 5 eta 16 urte tarteko 17 milioi haurrek lan egiten dute, haien soldata, familia osoko soldataren %20 suposatzen du. Guzti hau kontuan hartuta, umeen eskulana helduena baino hiru aldiz merkeagoa da eta horrek, biztanleria heldu aktiboa langabezian egotea ekartzen ari da. Honek, lanean dauden neska-mutila ez dute hezkuntzarik jasotzen, ez baitira eskolara joaten. Guzti horrek, atzeratua den herrialdea, garapena asko oztopatzen dute,

Gainera, haur hauek lan egiten duten baldintzak penagarriak dira, ez baitago inolako segurtasunik ez higienerik. Enpresa handiek irabazi asko lortzen dituzte eskulan merke honekin, produktuaren ekoizpena gero eta merkeagoa izanda, irabazia handiagoa izango baita. Nike zapatilen enpresa honetarako adibide bikaina da. Nike marka, izugarrizko multinazional bat da. Neska-mutil asko, Nike marka janzten du oso polita delako edo edozein arrazoiagatik, eta ez dakite nondik etortzen diren material horiek. Gainera, berriro esanda, haiei guk gaur egun erosi ahal ditugun zapatilak, elastikoak, txamarrak eta abar, hirurogeita hamar euroren truke, beraiek, hogei eurorengatik lortzen dute. Baina hori ez da garrantzitsuena, gauzarik garrantzitsuena da gure adineko edo gutxiagoko umeek egiten dituztela. Are gehiago, egiten dituzte, baina, ez fabrika on batean, non baliabide onak dauden, lan egiten dute fabrika txar batzuetan, bizi-segurtasunik gabe, gaixotasun larriak hartzeko aurkerarekin.

 

Gaur egun, Estatu Espainoleko 260.000 familia inguruk babesean hartzearen bidez herrialde hauetako familiak laguntzen dituzte, baina INTERVIDAren ustetan, haurren esplotazio laborala, enpresen esku dago. Intervida fundazioak, herrialde aurreratuetako biztanleria kontzientziatzeko nahiarekin lan egiten du. Nazio Batuen Kontseilu Ekonomiko eta Sozialean estatu kontsultibo berezia izatean lortu du eta bere helburua, munduko herrialde kaltetuenetako ume eta familien egoerak hobetzea da. Horretarako, hainbat proiektu garatu dituzte Perun, Bolivian, Guatemalan, El Salvadorren, Indian, Bangladeshen eta Malin.Hau da, enpresek, kontrol handiagoa izan beharko lukete, Hirugarren Munduan haur eskulanaz ekoiztu den edozer salmentan ez jartzeko.

Hala ere, ez du pisu guztia enpresen gain jartzen. Herritarrok ere badaukagu zeresana gai honetan. Guk ez bagenitu produktu hauek erosiko eta haien kontrako jarrera erakutsiko bagenu, onura handia ekarriko genioke ume horiei.

Nire ustez, gauza oso triste bat da, pentsatzea zure adinako umeak lan egiten daudela, eta zu ikasten zaudela, ikastetxe on batean, baliabide egokiekin, eta badagoela jendea kexatzen dena ikasteagatik. “Zergatik jarri dizkidate hiru azterketa aste batean?” honelako galderak egiten ditugu ikasleok, zorte ona izan dugula, hemen jaiotzeagatik, kontuan hartu barik. Ziur umeek nahiago luketela ikasten egotea, bost azterketa edukitzea bi egunetan, bizi-baldintza horiekin lan egiteaz baino. Orduan, ikasleok galdetu behar genuke, zelako kexak ditut nik, eta zelakoak esplotaturiko umeak?

Argazkigilea: Staff Sgt. Andrew Smith (U.S Army Photographer) Exif info [Public domain], undefined via Wikimedia Commons
Advertisements

Errefuxiatuak eta emakumeak

Zaloak honako idazlan hau bidali digu:

Errefuxiatua arrazoi politiko eta sozialengatik bere bizitokitik ihes egin eta beste toki batean babesa bilatzen duen pertsona bat da. Iheslarien eskubideak babesten dituzte Nazio Batuek, eta honela definitzen da iheslaria:”arrazagatik, erlijioagatik, herritartasunagatik, gizarte talde bateko kidea izateagatik nahiz iritzi politikoengatik jazarria izateko duen beldur bizia dela eta, bere herritartasunari dagokion lurraldetik kanpo dagoen pertsona da, bere herrialdera itzuli ezin daitekeena edo nahi ez duena”.

Hainbat pelikula ikusi ditugu orain arte arazo honi buruz hitz egiten zutenak, eta harritu egin nau zelako aldea dagoen gure gizartean. Dirudunenak haien dirua ez-beharrak diren gauzetan uzten eta puntako beste alde batean, edo behingoz ez hain urrun, zure kaleko beste aldean aurkitu dezakegu pertsona bat dirua eskatzen ahora eramateko janariren bila. Horrelakoa da bizitza, oso txarto banaturik dago dirua, batzuk gehiegi eta beste batzuk ezta euro bat ere egunean gasta ahal izateko.

Oso gogorrak iruditu zaizkit pelikulak, azken finean guztiok dakigu eskualde horietan dagoen pobrezia, ordea, benetako irudiak ikustea eta haien bizimodua ikustea gogorra dela iruditzen zait, baina gauza asko ikasi ahal ditugu. Nire kasuan, nire gurasoek duela 10 urte jadanik Kongoko neska bati dirua bidaltzen zuten hilero, eta haren argazkiak heltzen ziren etxera, oraindik gordeta ditugunak. Nire ustez, gauza hauei esker ez diegu bizitza goitik behera aldatzen, baina ziur nago haien bizimoduan aldaketaren bat izaten dela eta betirako eskertuta egongo direla. Nire izekoa kontatu zidan hango herrialdeetan guk baino askoz gutxiago dutenez, edozer gauzari balore handia ematen dutela eta pila eskertzen dutela, hemen ordea, gero eta gauza gehiago izan nahi ditugu inolako balorerik eman gabe.

Pilarren historiak pila bat hunkitu ninduen, txikitatik kaletik nindoala dirua eskatzen nuelako nire gurasoei kalean ikusitako edonorri dirua emateko eta Pilarrek hori esan zigun jende ugari bizi dela bizimodu latz horretan eta lagundu behar ditugula. Gainera, emakumeen kasuan tratu txarrak jasaten dituzte, kalean egotean inolako defentsa gabe edonork hurbiltzen zaie.

Kalean dauden askok drogen arazoarengatik bukatzen dute horrelakoetan, gazteek ez gara konturatzen zelako zuloan sar gaitezkeen drogak hartzen hasten garenean. Baina hainbat arrazoi ugari daude, hala nola, lan eskasia, arazo psikologikoak, … Kontatu ziguten moduan, badaude kalean ikusten ditugun pertsonak agian zaborrak batzen edo bakarrik hitz egiten, jende hori psikologikoki arazo bat dute eta ospitale batean tratamendu bat jarraituz hobetu dezakete, baina zaila dena hspitalera eramatea da, azkenean ondo ez daude baina horrela jarraitu dutenez haien arazoa handiagoa egiten joaten da eta haien barneko mundu batean murgiltzen bukatzen dira.

Azkenik, emakumeek munduan zehar jasan behar ditugun injustiziei buruz hitz egin nahi dut, “La verdad de Soraya”-k erakutsitakoagatik. Nik pelikula ikusi arte inoiz ez nuen ezer entzun harrikatzei buruz, lapidazioei buruz, eta sekulako basakeria hutsa da. Gure kulturan entzundako gauza asko eragin oso desatsegina dauka gugan, baina musulmanen herrialdeetan jasan behar dituzten indarkeriak jasan ezinak dira. Zer nolako pertsona hori normaltzat hartu dezake? Orain dela gutxi daukagun kasua adibidez, Halloween-en gertatutakoa 15 urteko neskatoaz abusatu zutela. Ezta ezin dezakegu lasaitasunez  festa batera atera, inolako beldurrik izan gabe? Lotsagarria.

Txad.
Emakume errefuxiatu batzuk. Txad. Argazkigilea: Mark Knobil from Pittsburgh, usa (Camp Women 2) [CC BY 2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/2.0)%5D, undefined

Futbola

 

Futbola, mundu mailan, kirol famatuenetariko bat da. Mundu osoan zehar milaka pertsonek jokatzen dute. Herrialde batzuetan beste batzuetan baino ospetsuago izan ohi da.

Futbola talde kirola da. Bi taldeetan jokalari kopuru berbera egon behar du.Gehien ezagutzen den modalitatean 10 jokalari eta atezain 1 talde bakoitzean. Jokalari guztiek baloia hankaz eta buruz erabil dezakete baloia, eta atezainak eskuak eta besoak erabil ditzakete. Aurkako taldearen atean edo porterian baloia sartzean datza. Baina askoz gehiago da. Lan-talde izugarria egon behar da partidua aurrera eramateko. Zerbait irabazteko, erlazio onak egon behar dira taldearen barnean. Gainera, futbolak eragiten dituen sentsazioak ezin dira beste leku batzuetan aurkitu. Hala nola, gorputzean sartzen den alaitasuna zure taldeak gola sartzean.

Futbolarengatik jende eta diru asko mugitzen da munduan zehar. Futbol zale amorratuei ez zaie inporta dirua xahutzea futbolarengatik bada. Horrenbestez, munduan zehar hainbat lehiaketa desberdin daude eta hauek antolatzeko diru asko behar da. Futbolari esker herrialde desberdinetako jendea elkar ezagutzen da eta lehiaketa horrek ere turismo sektorearentzako onuragarriak dira. Batez ere, mundu osoko lehiaketetan mugitzen den dirua ikaragarri handia da.

Jarraitzeko, futbola eta kultura erlazionaturik daude. Derbietan, probintzia bereko bi talde elkarren aurka jokatzean datza, probintziako tradizioak erakusten dira. Futbol taldeak euskal dantza eta bertsolaritzaren batera kultura dira.

Amaitzeko, elitean jokatzen duten futbolariek ordaintzen dutena onartezina da. Haiek irabazten duten diruarekin hainbat herrialde txiro aurrera eraman daitezke. Beraz, diru kantitate hori hala edo nola aldatu behar da. Gainera, partidua epaitzen dutenak dirua duten taldeen alde egiten dute eta horrela ezinezkoa da haiek irabaztea.

Emakume bat futbolean entrenatzen. (Argazkia via Wikimedia Commons, PD)

Hezkuntza gaur egun

Egilea: Iraide Dorado

Heziketa eta edukazioa non jaso beharko genukeen oso gai eztabaidatua izan da. Etxean edukazioa eta ikastetxean soilik formazioa jasotzearen aldekoak zein kontrakoak egon dira beti. Baina, nori ez dio irakasleak errieta egin beste kide batekiko jarrera desegokia izan duelako? Edota, nork ez du inoiz gurasoen laguntza izan klaseko ariketaren bat egiteko? Ziur gaude, noizbait guztiok egon garela horrelako egoera batean. Gaur egun, bai etxean, bai ikastetxean, ematen baitizkigute biak, maila altuago edo baxuagoan. Hau horrela izatea ezinbestekoa da.

Hasteko, txikitatik denbora asko igarotzen dugu eskolan eta etxean bizi izan ez ditugun egoera askorekin topatu gara. Hala nola, klasekidez betetako klase batean egotea eta hitz egiteko, txandak errespetatu behar izatea. Egoera berri hauen aurrean irakasleek irakatsi behar digute nola jokatu behar dugun, beharbada, klasetik kanpo egoera hauek ez baititugu bizi eta gurasoek nolako jarrera izan behar dugun azaltzeko aukerarik ez dute izan. Adibidez, kasu honetan, eskua altxatzen irakatsi ziguten. Hori edukazioa da eta klaseko giroa eramangarria izateko ezinbestekoa da arau hauek ikasle guztiek ikastea, beraz, beharrezkoa da ikastetxeak gure hezieran eragitea.

Gainera, gaur egun ikastetxeen balore-eskaintza maila oso alta da. Hau da, ikasleei formazioaz gain, pertsona zibilizatuak izaten irakasteko ardura hartzen dute ikastola askok. Baina, hau ez da gertatzen maila berean ikastetxe guztietan: normalean, erlijiosoak direnetan transmititzen dira baloreak gehien, eta beharbada, ikastola publikoetan ez hainbeste. Horregatik, gurasoen ardura izango da hautatzea zein izango den haien seme edo alabari emango dioten edukazioa; horren arabera, zein ikastetxeko heziketa bat datorren harekin eta ikastetxearen esku-hartzea zein mailaraino izatera prest dauden. Baina, badaude beste faktore batzuk erabakia hartzerakoan kontuan izan behar direnak ere bai. Adibidez, formazioaren kalitatea edo jasotako errenta.

Aurrekoa azaltzeko, Askartzan izan dugun esperientzia argia da. Txikitatik erlijioaren bidez, lagun hurkoa maitatzen, elkarbanatzen… irakatsi digute. Hazi garen heinean, gero eta gai landuagoak jorratzen ibili gara. Gainera, nahi izan dutenek Belabartzera eta kanpamentu desberdinetara joateko aukera izan dute, non irakatsitako balore hauek inon baino gehiago transmititzen dituzten. Hau guztia gutxi balitz, eskolaz kanpo egiteko ekintzak ere proposatzen dizkigute: Leioako egoitzara joan pertsona nagusiekin egotera, jantoki sozial batera joan laguntzera edota baliabiderik gabeko gurasoak dituzten umeei klaseko lanarekin lagundu.

Arestian aipatutako argudio guztiei, etxean hezkuntza ona jasotzen ez duten umeak daudela erantsi behar zaio. Arrazoi desberdinak egon daitezke hau gertatzeko: gurasoek denbora gutxi izatea umearekin egoteko, etxean egoera zaila edukitzea (gurasoen dibortzioa, adibidez)… Egoera honetan ezinbestekoa da gurasoak ez diren pertsona gehiago umearen hedabideaz arduratzea eta eskolak adibidez, paper hori hartu dezake.
Bestalde, formazioaren gaia ere garrantzitsua da. Nahiz eta, lehen esan bezala, Ikastetxeak heziera eskaintzen digun, klasera joatearen helburu nagusia formazioa eskuratzea da. Baina, etxean ere formazioa modu desberdinetan jaso dezakegu. Adibidez, gurasoek sukaldean moldatzen erakusten digute eta hori bizitzarako ezinbestekoa den formazioa da. Edo, haien zaletasuna igorri egiten badigute: artea, musika… baita hori ere, modu batean edo bestean, formazioa da. Gainera, ziur guztiok noizbait etxekoen laguntza behar izan dugula klasean zer edo zer ez genuelako ondo ulertu eta haien azalpenaren ondoren, bai. Beraz, familiaren esku-hartzea ezinbestekoa da askotan.

Horrez gain, kasu bereziak daude. Adibidez, badaude haien formazioaren  parterik handiena etxean jasotzen duten pertsonak, arazo ekonomikoengatik, eskolatik urrun bizi direlako… Hau, herrialde garatuetan ez da sarritan gertatzen, baina, eskualde azpigaratuetan (besteen artean, hain ezaguna dugun Ipar Potosin) oso ohikoa da eskolatik urrun bizitzea eta horregatik, joateko aukerarik ez izatea edo oinarrizko hezkuntza jasotzea, baina geroago, Unibertsitatera ez joatea, baliabide ekonomikoen faltagatik gehienetan. Horregatik, txikitatik gurasoek irakasten diete abeltzaintza- eta nekazaritza-lanak egiten, hots, formazioa eskaintzen diete.

Laburbilduz, erabateko heziketa eta formazioa lortzeko, bi instituzioen (ikastetxearen eta gurasoen) parte-hartzea egotea ezinbestekoa da. Gurasoen lana, batik bat, heziera eskaintzea izango da eta ikastetxearena, berriz, formazioa, baina bestea alde batera utzi gabe. Tamalez, badakigu gaur egungo gizartearen osotasunak horrelako hezkuntza jasotzeko aukerarik ez duela, horregatik, gobernuek honetan lan handiagoa egitea ezinbestekoa ikusten dugu; gizabanako guztiek hezkuntza duina jasotzeko eskubidea bermatu dadin.

Aske al gara?

Betidanik eztabaidatu da ia gizakiok aske garen ala ez. Honetarako, hainbat filosofok eta pentsalarik teoria ugari proposatu dizkigute haien iritzia arrazoitzeko. Nire ustez, nahiko determinatuta gaude, gure borondatea ez delako librea gehienetan.

external image tumblr_nbr7lrdlx21qgk2yao1_1280.jpg
Determinismoak esaten du fenomeno guztiak kausa bat edo batzuengatik gertatzen direla, gure ekintzak kausa horren ondorioak direla. Gaur egun, egoera hau determinismo sozialak hoberen azaltzen du. Gizakiak baldintzatuta gaude hainbat faktoreengatik, adibidez: izaeragatik, nazionalitateagatik edo egoera sozial eta ekonomikoagatik. Gizarteak betidanik kontrol sozialen bidez (zigorrak, berrespenak, marjinazioa…) inposatu izan dizkigu araua batzuk. Adibidez, eskolek, erlijioek, gobernarien diktadurek, genero rolek… era batean behartzen gaituzte haien zerbitzari otzanak izango bagina bezala, nahiz eta gu ez ohartu. Hobbesek esaten zuen bezala lege hauek beharrezkoak dira gizaki indibidualen interesak lortzeko, beteko ez bagenitu kaosa nagusitu egingo baitzen. Zenbait autoreek, horien artean Kant eta ilustratu liberalek, Jean Paul Sartre, pentsatzen dute guztion askatasun indibiduala murriztu behar dela taldekoen berdintasuna lortzeko. Harrigarriena hori benetan gertatzen dela da. Baina bidezkoa da? Zergatik herrialde batzuetan pertsona batek bere benetako orientazio-sexuala ezkutatu behar du guztiak pozik egoteko? Zergatik haurrek lan egiten dute guk arropa polita janzteko? Zergatik gerrak gertatzen dira gutxi batzuei mesede eginez?… Denbora batez hausnartuz nabaritu ahal dugu injustizia sozial ugari.

Baina, bestalde, gure gizartearen arau zapaltzaileei aurre egin ahal diegula burutazioa dugu. Izan ere kanpo askatasunak, nahiz eta galtzeko aukera egon (espetxean sartzean, herritarrak adierazpen-askatasuna galtzean…), kritikoak eta borrokalariak izatera bultzatzen gaitu. Gainera, askatasun indibidualari esker, besteen nahiak ez digu mugarik jartzen. Kanten ustez, libre izatea kritikoa izatea izango litzateke. Horretarako filosofo prusiarrak, nahiz eta oso utopikoa iruditu, aldaketa juridiko bat eta gerren amaiera proposatzen zuen. Bestalde, Freudek pentsatzen zuen gerra zela gizakiaren egoera naturala, askatasun burugabea eta kontrol gabekoa adierazten duelako. Filosofoak “Thanatos” izendatu zuen joera hori. Nahiz eta berez indarkeria eta heriotzaren pertsonifikazioa adierazi, Sigmundentzat heriotzaren pultsioa edo irrika esan nahi zuen, hau da, bizitzaren borroka alde batera uztea hilobira eta gelditasunera bueltatzeko. Honekin zera adierazi nahi dut: norberak bere askatasunaren ideia du, beraz ezin da mundu guztia asebete eta gure askatasuna murrizten da.

Konklusioetara etorriz, erabat aske ez garela esango nuke, pertsona boteretsu gutxi batzuk gizartea kontrolatzeko ahalmena dutelako eta guztion parekotasuna izateko bakoitzaren askatasuna murriztu behar delako. Baina, guztiok elkar borrokatzen badugu, bidegabekeria asko desagertzea lortuko dugu guztion onurako.