Rosie The Riveter – We Can Do It!

“Feminismoaren historiaurrea”.

Enarari, 45Dko ikasleari, ikasitako kontuak.

https://en.wikipedia.org/wiki/Rosie_the_Riveter

https://en.wikipedia.org/wiki/We_Can_Do_It%21

Advertisements

Nola idatzi euskal izen-deiturak 2

Aurreko batean blog honetan gaiari buruz zuen iritziak eta argudioak idazteko eskatu nizuen: Nola eman euskal izen deiturak? (1) hartan.

Oraingo honetan polemika bat sortu da 45D taldean. Ikasle bi asaldatu egin dira euskara irakasleak bere izenak Euskaltzaindiak proposaturiko arau ortografikoei jarraiki idatzi dituelako eta hori leku publiko batean, arbela digitalean ikusi delako. Beren izenak horrela idaztea errespetu faltatzat hartu dute eta horrela adierazi dute.

Irakasleak esan zuen, hau bezalako artikuluak irakur ditzazuen —eta pixka bat zirikatzeko, egia esan— esan zuen norberak bere izena nahi duen bezala idazteko libertatea baldin badu, besteok ere askatasun maila antzekoa hartzea dugula…

Hona, berriro ere, euskara irakaslearen zenbait argudio:

  1. Arau ortografikoen bilduma, idazkera estandarra, erabaki kolektiboa izaten da erregistro idatzia duten hizkuntza guztietan, ez norberarena.

    Erabaki horietan hizkuntza-erabiltzaile guztiek ez dute erabakitzeko botere bera. Ez ohi da pertsona bat – boto bat legea betetzen.

  2. Hizkuntza batzuek, tartean erabiltzen ari naizen hizkuntza honek, badute estandar idatzi bat eta hainbat erakunde akademiko, hizkuntza idatziaren arauak argitzeko. Nola idatzi/nola ez idatzi kontuetan gomendioak emateko-eta hizkuntza batzuek Hizkuntza Akademiak dituzte.

  3. Gomendio horiei bizkarra ematea, munduko kultura gehienetan, oro har, txarto ikusita egoten da. Esparru akademikoetan bai behintzat. Kultura eskasia erakusten omen du arau ortografikoak ez dakizkiena. Ez dakit zer erakusten duen, arau ortografikoak jakinda, beste nolabait idaztea erabakitzen duenak. (Autobidetik azkar zihoan gidari haren istorioarekin akordatzen naiz honelakoetan. Irratian entzun du autobidetik txoro bat dabilela azkar baino azkarrago kontrako norabidean… —Bat! ?—esaten du bere baitan—, Bai zera! Guztiak doaz kontrako norabidean!)

  4. Ikasleak libreak dira bere izen-deiturak nahi duten grafiaz idazteko. Zirilikoz nahi izanez gero. Horretarako eta gehiagorako ere libre dira. Baina irakasle hau ere librea da gure garaiko ohiko ortografia arauei, ahal den heinean, jarraikitzeko. Baita izen-deitura kontuetan ere.

  5. Irakasle batek ortografia arau ortodoxoei men egitea ez da ikasleekiko errespetu falta, arau ortografiko horiekiko errespetu adierazpen bat da, besterik gabe. Ez dago hor ezer pertsonalik, jakina.

  6. Irakasle batek erakutsi behar du zer den estandarra, zer den garaian-garaiko araua eta, alde horretatik, ikastetxe publiko batean hizkuntza estandarra erabiltzea, jarrera ohiko bat besterik ez da.

    Irakasleak, benetan, —zirikatzaile jartzen ez denean—, nahiko Wikipedia zalea da eta izen-deitura pribatuak, leku publikoetan idazten dituenean, Wikipediak eta Berria egunkariak eta beste askok duten antzeko politikari jarraitzea aspaldian erabaki du. Wikipediraren politika jakiteko: >>klik hementxe<<

  7. Irakaslearen lana da ikasleei euskararen baitan dauden gaur egungo idazteko arauak ikasten laguntzea. Arau horiek ondo ezagutu eta gero, arauei jarraitzea izaten da ohikoena, baina ehunka salbuespen topa ditzakezue: Luis Haranburu Altuna, Hasier Etxeberria, Irati Iciar, Joxerra Garzia, Juan Garzia, etab. Bururatu zaizkidan lehen bost pertsona horiek oso pertsona jantziak dira euskara kontuetan baina, auskalo zergatik, Euskaltzaindiaren aholkuak —bere izen-deitura kontu honetan— ez segitzea eta bere bide pertsonalagotik joatea erabaki dute.

Asko kostatu zitzaion gure hizkuntzari estandar bat adostea. Azkenean, lortu zenean, ‘euskara batua‘ deitu zioten. Europako beste hizkuntza askoren ondoan, euskaldunak berantiar ibili ziren. Euskararen Akademia ia duela ehun urte sortu zen eta estandar bat lortzeko lehen adostasun potoloak duela berrogeita hamar bat urte… Baina kontu horiek guztiak, luzeago, beste blog-mezu batean.

Euskara batu edo estandarraren harira,

Ondo estrukturaturiko diskurtsoa da? Hizlariak, hitz egiterakoan, atal moduko blokeak bereizten ditu, idazterakoan paragrafoak bereizten ditugun antzera? Digresiorik egiten du, hari nagusitik urrundu egiten da?

Egileari zor: The author of the book was Pedro Agerre
Goian dagon liburu horrek ortografia akatsak ditu? Zeintzuk? Zergatik? [Argazkiaren jatorria, Wikimedia Commons: The author of the book was Pedro Agerre “Axular” (1556-1644). The author of the photo is Mikel Zabala. [Public domain], undefined].

Askeak gara?

Artikulu honen egilea: Nora 52D

 

Wikipedian edo entziklopedia batean askatasuna zer den bilatzen badugu horrelako zer edo zer agertuko zaigu: Askatasuna gizakiok borondatez eta murrizketarik gabe jokatzeko dugun gaitasun naturala da. Bakoitzaren kontzientzia eta izanaren beharra errespetatzen ditu, bere egite osoa lortzeko.

Bi askatasun mota daude: kanpokoa eta barnekoa.
Kanpokoaren barruan beste mota gehiago daude: askatasun fisikoa, mugitzeko askatasuna da; askatasun zibila, estatu bateko legeek aitortzen dituzten hiritarren eskubideak gauzatu ahal izatea; askatasun poilitikoa, erabaki politikoetan parte hartzeko libreak izatea; pentsatzeko askatasuna, norberak norberaren pentsamendua eragozpenik eta zigorrik gabe adierazteko libre izatea; eta askatasun erlijiosoa, norberak nahi duen erlijioa jarraitzeko libertatea izatea da.
Gauza guzti hauek egiteko libreak gara, legeak eta herrialdeko ohiturak errespetatzen baditugu. Baina askatasun guzti hauek galdu egiten dira kartzelan sartzerakoan. Legeek askatasuna murrizten dute, baina horrek ez du esan nahi legeak txarrak direnik edo ez liratekeela egon beharko, lege barik izugarrizko kaosa egongo litzateke, horregatik dira onak legeak baina azken finean askatasuna murrizten digute.

Barneko askatasuna konplexuagoa da, askatasun psikologikoa baita. Norberaren erabakiak hartzeko librea da, gu baikara gure buruaren eta gure bizitzaren jabe. Egoera zehatzetan egin beharreko erabakiak gure onerako edo gure txarrerako egiteko libreak izatea da. Borondatez gauzak egitea, besteen nahiak kontuan izan gabe.
Auto-determinazioa barneko independentea nahimenaren autonomian eta erabakien independentzian datza. Askotan gure erabakiak libreki egiten ditugula dirudi, baina gehienetan, kausaren batek determinatzen ditu gure erabakiak.
Gai honi buruz hitz egiterakoan morala ere aipatu behar dugu. Morala, moralki ondo eta gaizki dagoena ezberdintzeko gaitasuna da. Morala garatzeko maila ezberdinak daude, maila horietako bat postkonbentzionala da. Bertan jendeak norberaren kontzientziaren eta printzipioen arabera jokatzen du. Hau esanda, badirudi pertsona hauek guztiz askeak direla. Haien moralak dioena jarraitzen dute, haien ustez ondo eta txarto dagoena kontuan izanda hartzen dituzte erabakiak, horregatik dira guztiz libreak, moralak determinatutakoa egiten dute, haien erabakia delako aukeratzea ondo dagoena egitea edo txarto dagoena, orokorrean morala dela eta erabaki zuzena hartu ohi da. Nor bere proiektuarekiko leialtasunaren seinale da.

Moralaren aginduak ez dira hertsatzaileak, ez gaituzte zerbait egitera behartzen, hori bai, exijentzia bat da, baina ez ditugu zertan obeditu behar. Emmanuel Kant-enen arabera, askatasuna moralaren postulatua zela esaten zuen (printzipio nabaria baina frogaezina). Lege moralak ez gaitu behartzen, lege naturalek egiten duten bezala, exijentzia edo agindua ezartzen digute, “egin behar duzu” diote, baina desobedi daitezke; beraz bere oinarria askatasunean dago.

Dena ondo hausnartu ondoren badirudi ez dagoenik erabateko libertaterik. Beti egongo dira mugak askatasunaren edozein aspektutan.

Ikastetxeko ordutegia

Egilea: Teresa R. 52D

Aurten (eta ez dakit beste urtetan) gure ikastetxean (Artatza-Romo ikastetxean) batxilergoko lehenengo mailako ikasleek 15:35etan ateratzen dira jateko eta tartean bakarrik bi atsedenaldi daude: lehenengoa erdi ordukoa eta bigarrena hamar minutukoa.

Nire ustez, hau ez da ordutegi egokia irakasleentzat, ezta ikasleentzat ere. Zazpi ordu klasean gehiegizkoa iruditzen zait. Azkenean ikasleek nekatuegi heltzen dira etxera eta gero etxeko lanak egiteko edo ikasteko indarrik ez dute. Berdin irakasleentzat, zazpi ordu egon behar dira egun bakoitzean hainbat eskolatan, berdina errepikatzen. Gainera, hemendik hurbil bizi ez direnak etxera heltzen direnerako ia askaria hartzeko ordua da, eta jateko gogoak desagertzen zaizkie.

Hau gutxi balitz, badaude irakasle batzuk etxeko lan itzelak bidaltzen dituztenak hurrengo egunerako. Gutariko askok eskolaz kanpoko ekintzak ditugu eta ezinezkoa egiten zaigu dena egitea. Eta dena egiten badugu, berandu arte egon behar dugu altxaturik ikasten, edo zerbait amaitzen. Eta horren ondorioz, ez dugu ahal dugun guztia errenditzen hurrengo egunean. Honetaz aparte, liburuak ere irakurtzea agintzen digute eta nire ustez ez gara makina batzuk dena egiteko eta nekaturik ez egoteko.

Arazo hauek ez gertatzeko, hainbat gauza egin ahal dira. Nire ustez goizago hasi beharko genituzke klaseak. Horrela goizago amaituko genuke eta bazkaltzeko ordua normala izango litzateke. Nahiz eta goizago esnatu, modu honetan bazkaldu eta gero oso nekatuta bagaude, gutxienez, siesta egin ahal izango genuke eta gero etxeko lanak egiteko, ikasteko eta eskolaz kanpoko ekintzak egiteko, denbora izango genuke. Honetaz gain, uste dut hamar minutuko atsedenaldia kendu beharko luketela. Hamar minututan ez dugulako denborarik ezer egiteko eta, horren ordez, lehenago atera gintezke.

Beste aukera bat badago. Hamar minutuko atsedenaldiaren ordez luzeago bat jarri jateko denbora izateko eta gero ikastetxetik beranduago atera, baina nire ustez hau ez da oso egokia zeren eta denbora asko kentzen digu beste gauza batzuk egiteko.

Argazkigilea: S. Terfloth User: Sese_Ingolstadt [CC BY-SA 2.5 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.5)], undefined
Argazkigilea: S. Terfloth User: Sese_Ingolstadt [CC BY-SA 2.5 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.5)%5D, undefined

Facebook

Egilea: Iraide D.

Gaur egun, gazteen artean bereziki, komunikatzeko era asko aldatu da. Nerabeen komunikatzeko modu berriek, hain zuzen ere, sare sozialek, hedapena izan dute. Komunikazio bide ospetsuena Facebook bilakatu da. Facebook baita erabileran gorakada izan duena, eta bertatik irten direnak. Baina segurtasun aldetik segurua al da Facebook? Eta zertarako behar ote ditu hainbeste datu?

·
Facebooken eta beste hainbat sare sozialetan gure pribatutasuna arriskuan dago. Segurtasun eskasa izateaz gain, datu gehiegi eskatzen dizkigu. Nahiz eta data horiek guretzat garrantzitsuak ez izan, Facebooketik dabiltzan beste askorentzat, baliozko informazioa da. Gure egunerokotasuna idazten dugu, baina sare sozial honetan, gure lagunez eta ezagunez gain, ez dugu kontuan hartzen ezezagunak ere badaudela.

·
Bestalde, gazteek ez dute mugarik haien pribatutasuna edonon zabaltzeko eta horrek ezer onik dakar. Internetetik dabiltzan erasotzaileak oso erraz edukiko dute bilatu nahi duten pertsona aurkitzeko. Beraz, internet eta bestelako sare sozialak ez dira batere seguruak, eta hori soberan badakigu.
Facebook, gaur egun atera diren sare sozialen artean nahiko atzean geratu da, gazteen artean. Bereziki, helduen artean du arrakasta, eta gehien erabiltzen dutenak dira.

Argazkia - By Derzsi Elekes Andor [CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)], via Wikimedia Commons
Argazkia – By Derzsi Elekes Andor [CC BY-SA 3.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0)%5D, via Wikimedia Commons

Aritza Saratxaga

Egilea: Leire


Elkarrizketa

Gaur 39 urteko surflari sopelaztar batekin hitz egingo dugu, Aritza Saratxagarekin, hain zuzen ere. Surflari profesional bat jarraitzen izanda, surf eskola bat Sopelan irekitzea erabaki zuen, PeñaTxuri Surf eskola. Eskola horretan, nahiz helduak nahiz umeak surfa ikasteko aukera izaten dute.

-Nola erabaki zenuen surfista izatea? Zergatik?
Hamaika urterekin hasi nintzen surfeatzen eta nire idoloa surflari bat zenez, pixkanaka-pixkanaka surfaren munduan sartu nintzen, txapelketetan parte hartzea gustatzen zitzaidalako. Hau dela eta, surflari profesional bat izatera ailegatu nahi nintzen. Baina, hemen ez nuenez izan laguntza askorik, ezin izan nuen lortu. Zorte txarra izan nuenez, denbora pasa eta gero, bizitzari buelta eman eta berriro saiatzea erabaki nuen.

Inoiz ez duzu beldurrik izan olatu batengatik?
Bai, askotan izaten da olatu handiak hartzerakoan, oso ona izan arren, beti izan behar da beldurra edo errespetua itsasoari, ezin zarelako inoiz fidatu herengan, oso arriskutsua baita. Itsasora sartzerakoan, normala da beldur puntu hori izatea, eta nire ustez, pertsona batek beldurra ez duela esaten duenean, gezurretan dabil. Gainera, beldurra izatea, erakargarria da gehienetan, zutaz konfiantza gehiago izateko.

Surfeatzean, inoiz izan al dituzu anekdotarik?
Bai, anekdota asko dituzu surfeatzen zaudenean. Eta egunero sei ordu uretan sartuta bazaude, gauza asko pasatzen dira. Polita dena kontatzeko hau da; uretan zaudenean beti egongo da norbait laguntza behar duena, nik adibidez, hogeita bost urte daramatzat surfean eta jende asko atera ditut uretatik arriskuan zeudelako, eta orain seguruenik hilda egongo zeudenak. Azkenengo orduan edo olatu handienak daudenean sartzen direnak dira gehienetan, eta surflariak beti gaude hor prest laguntzeko. Hori izan daiteke horrelako anekdota polit bat.

Zerk eraman zintuen surf eskola bat irekitzera?
Horrek lehenengo galderarekin lotura du, surflari profesionala izan nahi nintzen, ez nuenez lortu, nik izan ez ditudan aukerak, beste umeei ematea erabaki nuen. Hasieran, nik bakarrik gazte batzuk entrenatzen hasi nintzen, eta ondo zihoala ikusi nuenez, eskola bat irekitzeko ideia bururatu zitzaidan. Egia esanda, gaztea nintzenean beste kirol mota batzuk praktikatu nituen, tai-chí eta kung-fu. Kirol hauetako teknikak aprobetxatuz, surfa irakasteko erabili nituen, errazagoa delako oreka mantentzeko. Eta gainera umeentzat dibertigarriagoa da.

Nola sentitzen zara zure ikasleak zure laguntzarekin surfa ikasi dutela ikustean?
Niretzat, hori ohore handia da. Nirekin hasi ziren gazteak orain ia-ia profesionalak direla ikustean, oso ondo sentitzen naiz. Eta gainera, badaude batzuk orain niri klaseak ematen laguntzen didatenak. Hau da, konturatzen bazarete, nire pausuak jarraitzen ari dira. Nik izan ez nuenez laguntzarik, nire “granitoa” beste pertsona batzuei laguntzea da.

Noizbait sustoren bat eduki duzu uretan?
Bai, askotan. Lehen komentatu dugun bezala, uretan denbora asko sartuta pasatzean, susto handiak hartu ditzakezu. Adibidez, nire susto handiena hurrengoa da; orain dela zortzi urte, Meñakozen olatu erraldoiak hartzen nenbilela, justu ez zen egun on bat, eguraldiari deritzona, konturatu gabe, horrelako olatu handi bat erori zitzaidan eta honek inbentotik eta taulatik behera bultzatzen zidan, eta bat-batean inbentoa arroka batean lotu zen eta ez zenez apurtzen, arnasteko aukerarik ez nuen, bakarrik sudurra atera ahal nuen, eta horrela bederatzi olatu pasatu nituen nire lagunak abisatu nahian. Azkenean, korronteak aldatu zirela, inbentoa kentzera ailegatu nintzen eta bueno, hori izan da nire bizitzako sustorik handiena. Espero dut inoiz ez errepikatzea.

A3SURFhttp://UKBerri.net_bidez_Flickr-retik_mailegaturiko_irudia_2.0_Generic_(CC_BY_2.0)